Lemoria kom pu che! Hace ya 7 meses que no escribo. Eso no quiere decir que haya dejado de estudiar. No he parado y le sigo dando todos lo días. Lo que pasa es que con tres niños el tiempo ya no me alcanzó para escribir durante todo ese tiempo. Han pasado muchas cosas en nuestra vida familiar también. Pero ya me estoy comprometiendo a escribir más. No tengo mucho que decir hoy excepto que he progresado mucho con el mapudungun, pero aún me queda mucho camino que correr. Les dejo un epew (cuento) que escribimos con mi profe. Es un poco chistoso y hacía el final el humor se vuelve un poco oscuro, pero me gusta mucho. Cualquier error que aún contenga es mío. Se llama "Perküfe ngürü engu ngan-fe". Espero lo disfruten. Cuando escriba de nuevo incluiré más gramática. Amulepe taiñ kewün ñi newentuael!
PERKÜFE NGÜRÜ ENGU NGANFE
KIÑE RUPA
MÜLERKEY KIÑE NGÜRÜ RUME NGÜÑÜLEKELU TAÑI PEPI YAFÜTUNON KUTRANKÜLELU AM. RUME
KUTRANKÜLERKEY ÑI CHOFÜNGEN MU. KÜPA KÜDAWKELAY, KÜPA TRIPAKELAY TA LOLO MEW
KINTUIYAELALU RUME. FEYMU NGA RUME TROGLILERKEY TÜFACHI NGÜRÜ. FILLKE ANTÜ TAÑI
PÜTRA KÜLCHEW ENGU DUNGUDUNGUNGEY. KIÑE ANTÜ FEPIRKEY TA NGÜRÜ: “RUME
NGÜÑÜLETUN ANAY! CHUCHI CHEMKÜN RUME PEPI IYAFUN TATI!” PIRKEY TATI NGÜRÜ. WELU
NGÜRÜ RUME CHOFÜNGERKEFUY, FEYMEW MAY FEY TA KÜPA TRIPAKELAFUY TAÑI LOLO RUKA
MEW.
FEY
KINTUIYAELÜRKEY PONWITU LOLO, WELU RE PERKEFI KIÑEKE KURA KA KIDU TAÑI ME
MÜTEN. FENTRE CHOFÜNGELU AM, FEY TA TRIPARKELAY ÑI LOLO. FEYMU MAY FENTRE
NGÜÑÜLELU AM, “KURATULI IÑCHE KAY? KÜMEPELAYAY CHI? METULI KAY??” PILERKEY ÑI
RAKIDUAM TÜFACHI CHOFÜLECHI NGÜRÜ. WÜNELU MEW FEY NÜY TÜFACHI PICHI KURA KA IRKEFI.
WELU RUME YAFÜNGERKEY TATI FEYMEW TRAFORKEI KIÑEKE ÑI FORO. “AY FOTRO!! KUTRANFOROLEN!” WIRARKEY TATI NGÜRÜ. “CHUMAFUN
CHI AM IÑCHE?” RAMTUWÜRKEY. WELU INEY NO RUME LLOWDUNGULAEYEW TAÑI KIDULEN MEW
… RE ÑI AWKIÑKO MÜTEN WIÑODUNGURKEY PONWITO LOLO MEW. FEYPIRKEY FEYCHI NGÜRÜ: “KURA MÜTEWE
YAFÜNGERKEY, WELU YAFÜNGELAYAY TAÑI ME.” FEYMEW METURKEY TACHI NGÜÑÜLECHI CHOFÜ
NGÜRÜ. “AY FOTRÜ!! RUME KOTRÜLERKEY KIDU TAÑI ME!” FEYMEW AMULEWERKEY ÑI NGÜÑÜLEN TATI. “AY FOTRÜ!
KÜPA ENTRILAN! WELU KA KÜPA TREKAKELAN” PIRKEY FEYCHI NGÜRÜ CHOFÜNGELU. WELU KA KIÑECHI KINTUIYAELLU NGÜRÜ, PELAY
CHEM IYAEL NO RUME PU LOLO. FEY FEYPIWÜRKEY: “’NA WEDA DUNGU! MÜLERKEY TAÑI
TRIPAYAEL LOLO MÜTEN ÑI PEAL IYAEL. TRIPANOLI, ENTRIAN TATI.”
FEYMEW NGA
TRIPARKEY KINTUAFEL IYAEL. WALLPA LOLO MEW FENTRELERKEY TA ALIWEN. PETU KINTUIYAELLU, ALLKÜTURUMERKEY “TRAYAITRAYAYÜN”
RANGINTU ALIWENTU. FEY FETICHI CHOFÜ NGÜRÜ FEYPIWÜRKEY: “CHEM AM CHI?
KIDULERKELAN AMA MAWIDANTU MEW! MÜLEY TAÑI KIMAFIEL ÑI INEYNGEN TA TÜFA.
FEMNGECHI PEAFIÑ IYAEL TAÑI NGÜÑÜNOAEL”. FEYMEW KONI ÑI KINTUYAWMEKEAEL CHEW ÑI
TUWÜN TÜFACHI TRAYAITRAYAYÜN. NÜFNÜFKIAWÜRKEY FILL PÜLE TA NGÜRÜ, WELU PERKELAY
CHEM DUNGU NO RUME. “FOTRÜ ANAY!” WIRARKEY NGÜRÜ LLADKÜN MEW. WELU FENTREÑMA
WIRARI TATI NGÜRU, FEY TA PERKÜWÜRKEI. FEYMEW FEYPIRKEY FEYCHI TÜFACHI NGÜRÜ:
“’NA WESHA NÜMÜRKEY TAÑI PERKÜN ANAY, TAÑI ILU AM KIDU TAÑI ME”. FEYMEW MAY INAFÜL
PEFI KIÑE WENTRU RANGINTU ALIWENTU MAMÜLLTUYAWLU. FEY FEYPIWÜRKEY TACHI NGÜRÜ:
“KÜME DUNGU LLEMAY TAÑI KIDULENON TATI. NIEPELAYAY CHI
IYAEL FEYCHI WENTRU? MÜLEY TAÑI INATUAFIEL. WELU MÜLEY TAÑI PENOAETEW FEYCHI
WENTRU KA. FEMNGECHI LLEMAY PUWAN FEY ÑI RUKA MEW CHEW ÑI MÜLEFEL FENTREN
IYAEL: ACHAWALL, KONEKU, PICHIKE WAKA, PICHIKE UFISHA, PICHIKE SAÑWE, ITROKOM
KULLIÑ! TURPU NGÜÑÜLELAYAN. CHUMKAW NO RUME MÜLELAYAY TAÑI IYAFIEL KIDU TAÑI ME
TATI!!” RUME AYÜWKÜLEFUY TÜFACHI NGÜRÜ FEY ÑI KIMÜN ÑI RUME YAFÜTUAFEL. FEYMEW
ELKAWÜRKEY NGÜRÜ FURITU KIÑE PICHI ALIWEN ÑI ÜNGÜMAEL FEYCHI WENTRU
FENTEKÜNUAEL ÑI KÜDAW. WELU TATI WENTRU
FENTREN KÜDAW NIEFUY. FENTREÑMAI ÑI KÜDAWÜN. RANGIANTÜY, FEY NAGANTÜY, FEY EPE
KONANTÜLU, TATI NGÜRÜ FEYPIWÜRKEY: “RUME POYPOYKÜLEY TAÑI PÜTRA. RUME KUTRANPÜTRALEN
TAÑI IN MEW KIDU TAÑI ME. KA KIÑE FÜTRA PERKÜAFUN TA IÑCHE”. FEYMEW MAY NEWENTU
PERKÜPERKÜTURKEY TATI NGÜRÜ. “MÜNA WEDA NÜMÜRKEY FAW!” PI TATI WENTRU. “AMUTUAN
IÑCHE! MÜLEPELAY KIÑE LACHI KULLIÑ INAFÜL. FEYMEW MÜLEY TAÑI AMUTUAEL!”
FEYMEW KONI TAÑI
TREKATUAEL RUKA MEW TÜFACHI WENTRU. FEY KONI ÑI INAINATUAFIEL TÜFACHI NGÜRÜ.
DEW PUNLU, PUWÜRKEINGU TATI NGANFE ÑI RUKA MEW. KONTUPULU FEYCHI WENTRU, NGÜRÜ
ELKAWÜRKEY WEKUNTU. FEYPIWÜRKEY FEYTI CHOFÜ NGÜRÜ: “TÜFA MEW KINTUIYAELALU TA
IÑCHE. NGEPELAYAY ACHAWALL FAW PÜLE? UMAWTUPELAYAY ACHAWALL? CHEW MÜLEPELAYAY
ENGÜN? MÜLEY ÑI PÜRÜMKECHI YAFÜTUAEL TAÑI RUME KUTRANPÜTRALEN MEW”. FEYMEW TATI
NGÜRÜ KONI KINTUACHAWALLÜRKEY. WALLPA RUKA NÜFNÜFKIAWÜRKÜY. RUME
DUNGUDUNGUNGERKEY ÑI PÜTRA. WELU PEFI RUKA ACHAWALL FÜLKÜLELE RUKA CHE MEW.
AYÜWÜNKECHI NGÜRÜ ILOTUFI ACHAWALL. 2, 3, 4, 5 PICHIKE ACHAWALL YAFÜTUKÜNUFI
TATI NGÜRÜ. DEW FEMLU, PETU AMULEY DUNGUDUNGUNGEN TATI PÜTRA. FEYMEW KA KIÑE
FÜTRA PERKÜRKEY TATI NGÜRÜ. NENGÜMÜRKEY KÜTU TATI RUKA ACHAWALL. FEYTI WENTRU
ALLKÜTULU FEYCHI RUKA ACHAWALL ÑI NENGÜMEL, WIRARKEY: “INEY AM CHI MIYAWI RUKA
ACHAWALL MEW? INEY AM IÑFITUÑMAPAEN TAÑI REÑMA TAIÑ ACHAWALL?”
FEYMEW MAY TI
WENTRU NÜRKETUY KIÑE KÜDETUWE PUNKÜLELU AM, FEY TRIPARKEY ÑI RUKA MEW TAÑI MONTULAFIEL ÑI ACHAWALL. FEY KONI ÑI LEFMAWÜAEL CHI NGÜRU, WELU TI WENTRU DEW PERKEEYEW KA
RUME ILLKULEY. FEYPINGERKEY TA NGÜRÜ: “WEDA WEÑEFE NGÜRÜ! LANGÜMAEYU KÜTRAL
MEW! LÜPÜMAEYU!”
ALLKÜTULU FEY TI
NGÜRÜ CHI NGANFE ÑI WIRARÜN, RUME LLIKARKEY KA LEFMAWÜRKEY KETRAWE PÜLE. ELLKAWÜRKEFUY RAGINTU KETRAWE MEW. WELU FEYCHI NGANFE DEW PEEYEW KA AMÜRKEY
KETRAN PÜLE KA KIÑE WIRARKEY: “WEDA WEÑEFE!
LAFATRA NGÜRÜ! TUNTEN AM TAÑI ACHAWALL ILOTUIMI? KINTUAEYU NGA TAÑI KETRAWE
MEW, FEY PEELI FACHI KÜTRAL MEW RÜF ÑOCHIKECHI LANGÜMAEYU TAMI RUME KÜTRANTUAEL!”
ALLKÜTULU FEY TI
ELLKAWKÜLECHI NGÜRÜ TÜFACHI ILLKUN WENTRU ÑI WIRARÜN, DOY LLIKARKEY KA PIWÜRKEY
“CHUMAFUN CHI? RE NGÜÑÜLEFUN MÜTEN FEWLA KAMAPULEY TAÑI LOLO KA LANGÜMNGEAN
RANGINTU TÜFACHI KETRAWE MEW. FOTRÜ, CHUMAFULU
TA IÑCHE?” FEY KONI ÑI LEFMAWÜAEL WELU TAÑI RUME LLIKALEN MEW FÜTRA PERKÜRKEY
TATI NGÜRÜ. FEY FEYTI WENTRU ALLKÜTURKEY NGÜRÜ ÑI PERKÜN, FEYMEW TA KONTUPUFI
TA NGÜRÜ. FEYPINGERKEY TA NGÜRÜ: “FAW LAYAYMI MAY WEDA NGÜRÜ!” FEYMEW WÜLELWÜLELTUNGERKEY
TA NGÜRÜ KUDETUWE MEW. KA KIÑE FÜTRA PERKÜRKEY TA NGÜRÜ KUTRAN MEW, FEY TATI
PERKÜN ÜYTUKÜNUWI KUDETUWE MEW, FEY TATI NGANFE ÜTRÜFKÜNUI TAÑI KUDETUWE ÑI
LÜPÜMÜWNOAEL, FEY KOM TATI KETRAWE ÜYTUKÜNUWI, FEY LÜPÜMNAGÜWI KOM. NGÜRÜ TA
PICHIÑ MÜTEN LÜPÜMÜWÜRKEY WELU TATI NGANFE KA ÑI PU CHE ENGÜN ITROKOM LÜPÜMÜWI
ENGÜN. KA FEYCHI NGÜRÜ PEYPIRKEY:
“MMM ‘NA KÜMERKEY TATI ACHAWALL. RUME WESALEN FEWLA. UMAWTUCHI!”
--------
Wiñoturkey anay! I'm back!
Lemoria kom pu che! It's been 7 months since the last time I wrote. By no means have I stopped studying mapudungun. In fact, I've been hard at work studying and improving during my hiatus. With three kids, I can't squeeze in as much writing time as I once could. We've also had a few number of life events happen in our family during that time. But I'm going to try and recommit to writing on more or less a regular basis. I don't have much to say right now, except that I have progressed a lot with the language over the last 7 months but still have a ways to go. Above, in the Spanish section of this post, you can find an epew (tale, fable) that I wrote with my Mapudungun professor. It's funny, and toward the end the humor gets a bit dark, but I like it a lot. Any errors are entirely my own. It's called "Perküfe ngürü engu nganfe". Enjoy. There'll be more grammar the next time. Amulepe taiñ kewün ñi newentuael!
